| De historie van EMF Dordt (1911 - 1977) |
|
|
| Geschreven door Willy Ahlers/ Rudo Hermsen | ||||||||||||||
|
De historie van Willem Smit & Co's Electromotorenfabriek Dordrecht (Smit Dordt / EMF Dordt)
De voorgeschiedenis Smit Dordt In Slikkerveer was te weinig ruimte en Willem Smit wilde alleen speciale machines en apparaten maken. Daarom wilde hij elders fabrieken bouwen. In 1910 had hij in Dordrecht een terrein gevonden waar een motoren fabriek kon worden gebouwd. Door de financiële deelname van Willem Smit en zijn neef Boogaert persoonlijk kon Dordt zonder financiële steun van Smit Slikkerveer worden opgezet.
Oprichting Willem Smit & Co's Electromotorenfabriek Dordrecht 19-04-1911 / Pentekening Smit Dordt 1911 Oprichting van NV Willem Smit & Co Electromotorenfabriek De NV Willem Smit & Co's Electromotorenfabriek werd opgericht bij akte van 03 april 1911 door Willem Benjamin Smit en W.A. Bogaerdt. Het beperkte zich tot kleine motoren met de hoogste kwaliteit tegen de laagste prijs. Willem Smit werd directeur totdat hij zich in 1913 eruit terugtrok. Zijn neef Boogaerdt nam de directie over vanaf 06 februari 1913 en bleef tot 1938 enig directeur. In dat jaar werd dhr. Pieter Barendsen tot mede-directeur benoemd.
NRC 19-04-1911.
SMit Dordt motoren 02-04-1913
Smit Dordt draaistroom motor 1913 (bron Holec Krant 1980) Dwarsdoorsnede van een Smit Dordt motor 23-02-1913 Motor van Smit Dordt (1 PK) 02-04-1913 150 kVA motor van Smit Dordt (05-10-1913) Oorspronkelijk mochten de motoren niet groter zijn dan 15 pk, grotere motoren dienden in Slikkerveer gemaakt te worden. Die grens werd in 1914 opgetrokken tot 18 pk en een jaar later tot 30 pk. Klanten wilden echter in Dordt ook motoren boven de 30 pk kunnen kopen. Ze vonden het lastig met twee leveranciers, maar ook de prijs was in Slikkerveer veel hoger omdat het daar geen serieproductie was.
Bron: Archief Brush Ridderkerk
Uitbreidingen en naamsverandering naar EMF Dordt In 1915 werd de fabriek in Dordt al uitgebreid. De in Dordrecht naast gelegen klinknagelfabriek werd gekocht waardoor uitbreidingen van de motoren fabriek mogelijk werden. De huisnummers waren nu Parallelweg 5, 5a en 7. In 1917 lezen we in een hinderwetvergunning dat er 20 personen in dienst zijn en 2 elektrische krachtwerktuigen van resp. 3 en 7 PK worden gebruikt in de fabriek. (Bron: Erfgoedcentrum Diep).
Reclame Smit Dordt 1915 Smit Slikkerveer en Smit Dordt werden min of meer concurrenten van elkaar. Om verdere problemen te voorkomen werd in 1918 de onderlinge banden verbroken. De naam van de fabriek in Dordt moest nu ook veranderd worden. De keus viel op NV Electromotorenfabriek Dordt. Het Smit vignet werd vervangen door EMF Dordt.
De klanten vonden het toch lastig waar ze hun bestellingen moesten plaatsen. De verwarring over de namen Smit Slikkerveer, Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek in Nijmegen en EMF Dordt (voorheen Smit Dordt) was groot, daarom werd door de directie van Smit Slikkerveer (Cor Pot) in 1920 een brief naar alle klanten en leveranciers gestuurd om dit probleem uit de wereld te helpen.
Aandelen/beursnotering Nu men de banden met Smit Slikkerveer verbroken had ( en om aan extra geld te komen voor uitbreidingen e.d.) werden aandelen uitgegeven. Zie hieronder een krantenartikel uit het NRC uit 06-10-1918. EMF Dordt was genoteerd bij de beurs van Amsterdam, hieronder een voorbeeld van 21-05-1920. Helemaal rechtsonderaan zie je Electromotorenf. Dordt.
Er ging ook wel eens iets mis met een aandeel, zoals uit het artikel van hieronder blijkt. (men was een aandeel kwijt geraakt).
Of het zoekgeraakte aandeel en de prijsverhogingen een voorbode waren van de beurskrach enkele jaren later zullen we nooit weten, maar op 22-05-1920 stond er in het NRC Handelsblad te lezen dat door " voortdurende stijgingen van de grondstofprijs men gedwongen was om de prijzen van de Draaistroommotoren te verhogen" .
EMF Dordt gezien vanaf het spoor (1923)
Luchtfoto EMF Dordt 1923 Beurskrach 1929 Na de beurskrach van 1929 ging het ene na het andere bedrijven failliet en werden veel inwoners van Dordrecht werkloos. Velen vonden toen een baan bij EMF Dordt, die ogenschijnlijk weinig van de last had van de crisis, want er was veel vraag naar elektromotoren. In een hinderwetvergunning van 20-07-1927 uitgegeven aan directeur W.A. Boogaerdt staat genoteerd dat er bij EMF Dordt 146 mannen en 15 vrouwen in dienst zijn. (Bron: Erfgoedcentrum Diep)
Radiolezing over draaistroommotoren door EMF Dordt (25-09-1930) Dat de beurskrach weinig invloed had op EMF Dordt bleek wel uit het feit dat men op 28-02-1933 de gehele afdeling electromotorenfabriek overnam van NV de Vereenigde IJzerfabrieken de Vijf, uit Doetinchem.
28-02-1933 (NRC) De zaken gingen zeer goed bij EMF Dordt, men stond echter aan de vooravond van WO II, wat het bedrijf aan de rand van de afgrond zou brengen. 03-04-1936 bestond het bedrijf 25 jaar en werd Willem Adrianus Boogaerdt onderscheiden tot Officier in de Orde van Oranje Nassau door de toenmalige burgemeester van Dordrecht, de Gaay Fortman. EMF Dordt had op dat moment 300 werknemers in dienst, ondanks de slechte economische tijd en de vele werklozen in de metaalsector en was dus in die tijd een belangrijk bedrijf voor de gemeente Dordrecht.
7 prachtige advertenties van EMF Dordt uit 1941, ontvangen van dhr. Bosman.
WO II Tijdens de bezetting moest men voor de Duitsers gaan produceren, veel medewerkers werden te werk gesteld, maar veel productie ging er niet de deur uit. WO II bracht EMF Dordt nog veel meer leed.
Zicht op de fabriek van EMF Dordt vanaf de Zwijndrechtse brug 1940. Bombardementen brachten flinke schade aan de gebouwen van EMF Dordt en na de bevrijding was de fabriek flink leeggerooft. De Duitsers hadden elke motor en alles wat bruikbaar was uit de fabriek gehaald.
Hierboven nog een foto van de fabriek uit 1940 met oorlogsschade. Foto ontvangen van Bert Huurman, gemaakt door dhr. Ooms (1940)
De verwoestingen van de strijd om de spoorweghaven met op de achtergrond de fabriek van EMF Dordt. In de fabriek hadden zich Nederlandse soldaten onder leiding van Luitenant Plasschaert verschanst tot aan de capitulatie die kort daarop volgde. (15-05-1940)
EMF Dordt fabriek 1940 met oorlogsschade . Geheel rechts op de foto zie je de karakteristieke EMF motor op het dak. Wist u trouwens dat deze grote motor op het dak mechanisch rond kon draaien? Ook weer aangedreven door een EMF Dordt motor natuurlijk.
Reclame 1942. (Bron: Holec Hist. Genootschap). Wederopbouw Na de oorlog bracht de wederopbouw enorm veel werk met zich mee. De vraag naar elektromotoren was enorm, maar er was een groot gebrek aan materiaal door verwoesting en plundering van de fabriek tegen het einde van WO II. Daarom schreef directeur Boogaerdt een brief aan al zijn klanten, waarbij hij aangaf dat men ondanks alle problemen toch nog in staat zou zijn motoren te kunnen leveren. EMF Dordt herstelde zich snel en het bedrijf groeide gestaag. Fabrieken, mijnen, gemalen, elektrische centrales, in de landbouw, overal werden de motoren van EMF Dordt ingezet. Brief directeur W.A. Boogaerdt aan zijn klanten (juli 1945). Een EMF Dordt motor voor een gemaal in Krimpen aan de Lek (1945-1950) Reclame
Bovenstaande afbeeldingen bevatten de voor- en achterzijde van de EMF-gegevens schijven bestemd voor installateurs en andere motoren gebruikers;
Gerard Kruit 40 jarig jubileum EMF Dordt In 1951 bestond men 40 jaar. Dit werd groots gevierd. Hieronder een deel van de groepsfoto van het voltallige personeel. Klik op de foto voor een compleet overzicht. 1 jaar na het 40 jarig jubileum trad directeur Boogaerdt af. Hij was vanaf de oprichting in 1911 tot 01-01-1952 directeur geweest van dit prachtige bedrijf. Na zijn aftreden was hij nog jaren lang Commissaris en President-Commissaris. Hij overleed op 22-04-1967. W.A. Bogaerdt (18-07-1886 - 22-04-1967)
Uitbreidingen van de Fabriek in Rucphen Na 1945 werd in Nederland een enorme inhaalslag gepleegd om de ontstane achterstanden en investeringen in te halen. De fabriek in Dordrecht kon in die jaren niet voldoende leveren, de productiecapaciteit was gewoon niet groot genoeg en personeel was ook niet zo gemakkelijk te krijgen, iedereen had een baan en het aantal vacatures was enorm. De directie van EMF besloot andere bronnen en mogelijkheden aan te boren en er werd gezocht naar een regio waar meer mogelijkheden waren om de vereiste aanvullingen te krijgen. Dat werd gevonden in West Brabant en wel in de gemeente Rucphen, een dorp tussen Etten Leur en Roosendaal. In 1948 was de fabriek officieel een feit. Er werd stevig onderhandeld met de gemeente en al spoedig werd men het eens over de locatie, de omvang van het te bebouwen terrein en het aantal arbeidsplaatsen. Aan de directie werd medegedeeld dat er ook overleg met de plaatselijke pastoor moest worden gevoerd. Het was namelijk zo dat er een mechanische afdeling, een draaierij (mannen) en een wikkelarij (vrouwen) zou komen voor de serieproductie van kleine motoren tot 10 pk. Dat was voor de pastoor een probleem, "de geslachten samen aan het werk?" Dit werd als volgt opgelost, de wikkelarij kwam in een apart gebouw, los van de draaerij en de aanvangstijd werd voor mannen bepaald op half acht en die voor vrouwen op 8 uur om te voorkomen dat mannen en vrouwen met elkaar in contact zouden komen. Het was tenslotte 1950 want toen dacht men daar zo over. Uiteraard waren de eindtijden van de werkdag ook verschoven evenals de kantine tijden. Toen de markt verzadigd was (eind jaren 60) werd de productie sterk ingekrompen en tenslotte werd de fabriek in Rucphen gesloten in 1972. Overigens werd er in het begin ook nog gewikkeld in Kruiningen (ook door vrouwen) maar dat heeft niet lang geduurd.
Bovenstaande foto is van het wikkelatelier in Kruiningen. Dit werd geopend begin 1964 en er werden hoofdzakelijk motoren gewikkeld uit de productie van Rucphen. In 1964 werkten hier 20 dames onder leiding van mej Francoyts. Ze hadden ook de beschikking over een kantine, die gevestigd was in de naast het atelier gelegen school. Nieuwe verpakkingsmethoden In 1950 paste men bij EMF Dordt een nieuwe verpakkingsmethode toe om de machines schadevrij te kunnen transporteren naar verre oorden als b.v. Nederlands indië. Men bespoot de hele machine met een laag plastic, het zgn. "cocon verpakken". Dit bleek in warme landen toch niet zo'n handig idee te zijn, zoals bleek uit bovenstaand krantenknipsel uit 1950. Bron: Nieuwsbladvantoen, 16-06-1950 De Smit Nijmegen groep neemt EMF Dordt over In 1960 werd door aandelenruil E.M.F. Dordt in 1960 opgenomen in Smit Nijmegen. Smit Nijmegen zou later ook nog Coq Utrecht, Afo Hattem en Olthofs Transformatorenfabriek te Ede overnemen toen het in 1969 werd opgeslokt door het nog grotere Holec. NRC 28-12-1960 In 1961 bestond EMF Dordt 50 jaar. Ter gelegenheid daarvan had men een uitstapje naar Diergaarde Blijdorp waar deze mooie panoramafoto genomen is. Klik op de foto om te vergroten.
Bron: Archief EMF Dordt / Holec Historisch Genootschap Gevolgen fusie Toen in 1960 de EMF opging in de Smit-Nijmegen groep was te verwachten dat er wel het een en ander zou veranderen. Deze veranderingen werden in hoge mate tot stand gebracht door twee overplaatsingen van Nijmegen naar Dordrecht; een nieuw hoofd van de administratie de heer Win Veldman en de heer Jan Hermans die in 1962 werd benoemd tot Algemeen Bedrijfsleider van EMF. Hermans maakte in Dordrecht een bliksemcarrière:
In juli 1964 werd hij bevorderd tot onderdirecteur en in januari 1966 tot Directeur. Dit werd noodzakelijk, omdat de heer Jimmink toetrad tot de Raad van Bestuur van de Smit-Nijmegengroep en dus niet meer alle tijd had voor het leiden van "Dordrecht" Vooral de mensen van de administratie werden geconfronteerd met een (nieuwe) methode van administreren, hetgeen een complete reorganisatie van de deze afdeling betekende. Maar ook de technische afdelingen merkten al spoedig dat Hermans zich razendsnel in de materie had ingewerkt en hij praatte met de technici mee over kwaliteit, normalisatie, isolatieklassen of hij dat al jaren deed. Na enige tijd was iedereen ervan overtuigd dat de veranderingen verbeteringen betekenden. Ook de wijze waarop hij als voorzitter met de Ondernemingsraad omging was verfrissend. Het belangrijkste was dat de organisatie veel duidelijker werd, iedereen wist beter hoe de zaken in elkaar staken. En dat was nodig, want in de loop van de zestiger jaren werd de situatie op de motorenmarkt aanzienlijk moeilijker Zo werden in 1962 de Staatsmijnen gesloten door de toenmalige minister van economische zaken Den Uyl, en daarmee viel een aardig stuk bijzondere productie weg EMF had het alleenvertoningsrecht van de ondergrondse explosievaste motoren voor de transportbanden en de schraperlieren, waaraan alles van gelast staal moest zijn. Ook raakte de Nederlandse Marine zo’n beetje compleet en dat betekende ook weer omzetverlies. Efficiënter werken was dus noodzakelijk. Om de medewerkers daarvoor beter bij het werk te betrekken werd er veel aandacht geschonken aan de secundaire arbeidsvoorwaarden en de werkomstandigheden. Een voorbeeld daarvan was de oprichting van de Afdeling Opleiding en Voorlichting (december 1965) De onderwerpen , die hieronder vielen werden in het verleden door verschillende personen verricht, ( voor zover ze al bestonden) nu werd alles vanuit deze afdeling geregeld, daarbij ondersteund door een eveneens opgerichte Opleidingsraad, waarin naast het hoofd van de afdaling O&V en de directie vertegenwoordigers van de Ondernemingsraad, de Administratie en de Personeelsdienst zitting hadden.
Aktiviteiten en taken van de afdeling O&V
Toch konden al deze initiatieven en activiteiten niet verdoezelen, dat de toekomst er niet erg rooskleurig uitzag. De omzet liep terug, Kruiningen was niet meer nodig en werd gesloten en vooral na 1966 waren de vooruitzichten somber. De afdeling O&V was het eerste slachtoffer, althans voor Dordrecht, de activiteiten werden overgeplaatst naar Nijmegen Het zou daarna niet lang meer duren voordat er ingrijpende beslissingen moesten worden genomen. De heer Hermans werd benoemd in de Raad van Bestuur van de Smit- Nijmegen groep en zijn functie in Dordrecht werd overgenomen door de heer Kiemeney, geen technicus van achtergrond en al snel bleek waaruit zijn opdracht bestand: gebruik maken van de inmiddels opgerichtte stichting van de Holecgroep. Zoals elders al beschreven werd de vestiging Dordrecht opgeheven en de activiteiten ondergebracht bij Heemaf Hengelo, de voormalige concurrent. Gerard Kruit Klik hierboven om het introductieboekje EMF Dordt in te zien uit 1964 (formaat = PDF, bestandsgrootte 2 mb)
Hieronder een slide show van prachtige foto's van EMF Dordt jaren vijftig-zeventig.
EMF02 = Seriefabricage van U-typen. Hier 211 U in draaierij te Rucphen Bron: Holec Historisch Genootschap / Archief EMF Dordt.
Geventileerd gesloten sleepring ankermotor met opgebouwde lucht-waterkoeler 6250 pk, 1500 omw.min. 10.000 Volt
oliegekoelde inductieregelaar 504 RO/2 Folder van EMF Dordt (1960-1970) Klik op de foto om de complete folder in te zien (1 mb, pdf-formaat) Bron: Dhr. Bosman.
Links: reclame voor de bedrijfschool van EMF Dordt 28-08-1969 Bron: Gorcummer courant, rechts: EMF Dordt zoekt medewerkers voor de fabriek (12-08-1968) Nieuwsblad van het Noorden.
Integratie in Heemaf Na de overgang van Smit Nijmegen in Holec in 1969 bleek dat de sector electrische motoren voor de afzonderlijke ondernemingen een moeilijk gebied vormden. Verwacht werd dat door de volledige integratie van EMF in Heemaf er een beter rendement zal komen. De omzet maakt ruim 1/4 van de totale omzet uit. De energiecrisis ingezet in 1973 ging ook Heemaf niet voorbij. Er kwamen op diverse plaatsen onderbezettingen en de marges (verschil tussen opbrengst en kostprijs) daalden scherp. Dit leidde in 1975 tot een verliessituatie. EMF was vanaf 1969 in Heemaf geïntegreerd.
Vanaf 1974 namen de problemen vooral in Dordrecht toe. Eind 1976 werden door de slechte omstandigheden een aantal maatregelen bekend gemaakt en niet alleen voor de situatie in Dordrecht. Dordrecht werd wel hard getroffen. Alle activiteiten worden overgebracht naar Hengelo. 40 tot 50 medewerkers kunnen mee naar Hengelo. Voor de overige 200 werknemers zijn er geen zinvolle arbeidsmogelijkheden. Getracht wordt ze elders onder te brengen o.a. bij andere Holec werkmaatschappijen. In 1977 werden deze veranderingen doorgevoerd en werd EMF Dordt definitief gesloten. November 1977 zien we een advertentie in de krant staan waarbij de gehele inboedel van de fabriek van EMF Dordt te koop wordt aangeboden.
Meer volgt... Foto's : Archief EMF Dordt, Holec Historisch Genootschap, (Holec archief bij Eaton), Smit Mededeelingen, Tekst: Willy Ahlers, Rudo Hermsen, Gerard Kruit. http://www.youtube.com/watch?v=ou1QDJZaXAY
|
||||||||||||||
| Laatst aangepast op donderdag 27 oktober 2011 23:33 |

EMF Dordt































































































Wanneer u belangstelling heeft voor deze advertentie stuur ik graag een scan hiervan.
Vriendelijke groeten,
Harm Bosman
Regelmatig praten over die grote moter op het dak.Weet niemand wat vanaf.Als kleine jongen ging ik altijd met bode Roth{Gorkum Amsterdam} mee naar o.a.de EMF.en heb daarbij heel wat motoren in mijn handen gehad.Wat een sjouwer is dat zijden ze in het magazijn.Daar zie ik geen foto.s van Er werden ook hele grote motoren vervoerd,waarvan er maar een in de auto ging.En het naar binnen brengen allemaal op stalen buizen.Heel karwei.Leuke herinnering is dit.Ik heb ooit een groot glas in lood raam gezien van uit het kantoor toen het gesloopt werd.Het stond in Giessenburg te koop.Ik zal nog eens zoeken.
Gr.Jas Krug
leuke website, hulde.
Wellicht wordt u niet graag aan een tandartsbezoek herinnerd maar op 1 juli 1941 richtten de heren W.A. Bogaerdt en mijn grootvader P. Koops, tandarts te Dordt en overbuurman op de Singel in weerwil van het door de Duitsers ingevoerde ziekenfonds een tandheelkundige dienst op met behandelkamer op de EMF. Ook mijn vader P.Z. Koops heeft van de vijftiger tot in de zeventiger jaren EMF-medewerkers behandeld. Van de behandelkamer bestaat nog een glas-in-loodruit.
Met vriendelijke groet,
P. Koops
volgens mij hebben wij een oude uit jaren 60 staan
staat op marktplaats
mail maar of het eventueel wat is
groetjes martin kwekel
daarin een grote advertentie van jullie
Staat in de nieuwe rotterdamse courant bij interesse stuur ik hem wel op of geef hem af bij jullie of heb je hem nog
M.v.g.
Rudo